De aanleg van de Grote Rietplas startte midden jaren negentig van de vorige eeuw. Stille wateren hebben diepe gronden. En dat gaat zeker op voor de Grote Rietplas. Want als je in de geschiedenis van de plas duikt, loop je van het ene wonderbaarlijke verhaal zo tegen het andere aan. En hoe de Rietplas, als Schansmeer, ook maar zo bij Emmerschans had kunnen liggen.
Aanvankelijk zou de aanleg van de plas bekostigd zou worden met geld uit twijfelachtige bronnen. Mocht u daarover meer willen weten dan moet u zijn bij de “nepmiljonair” en Blaricummer Rob Jacob en de link naar onderstaande podcast:
Natuurlijk komen we, in de lange aanloop van de totstandkoming van de Grote Rietplas “achter op Erica”, niet voorbij aan Jacob. Maar in dit verhaal luisteren we toch voornamelijk naar de Senior adviseur ruimte en bestuur, Wimjoost Licht, de geestelijke vader van de Rietplas en die als gemeenteambtenaar van begin tot eind bij de realisering betrokken was
Het is 1984 en Licht heeft – inmiddels dus werkend bij de Gemeente Emmen – zojuist zijn plan voor een omvangrijk waterrecreatiegebied voorgesteld aan de Emmer gemeenteraad. Het omvat een enorme waterplas in de driehoek tussen Zuidbarge, Erica en Nieuw-Amsterdam.
Rondom de plas moeten strandjes, vakantiehuisjes en kampeerterreinen komen. Klap op de vuurpijl is het idee voor een dependance van het Noorder Dierenpark. Aan de zuidrand komt een eilandengroep, waar de bezoekers met een bootje langs de verschillende dierenverblijven kunnen varen. Alles bij elkaar gaat het om een terrein met een oppervlakte van bijna 350 voetbalvelden.
Totale kosten: 130 miljoen gulden. Met dit water- en vakantieparadijs wil Emmen naast de dierentuin een tweede trekpleister van naam realiseren, die ook mensen van ver buiten de regio naar hier moet lokken.
De raad stemde vervolgens in met de plannen. Maar het zou uiteindelijk 15 jaar duren voordat, na het nemen van de nodige hobbels, het meermaals aangepaste project gerealiseerd werd.
Licht, met zijn achtergrond als landschapsarchitect en groenontwerper, werd in 1982 bij de gemeente Emmen aangenomen als hoofd plantsoenendienst en zou tot het eind bij de realisatie van de Grote Rietplas betrokken blijven.
Echter, de plannen begonnen allemaal met het idee voor de aanleg van een heus zeilmeer ten noorden van Emmen, tussen Emmerschans, Nieuw-Weerdinge en Emmer-Compascuum.
Dat dit zogenoemde “Schansmeer” voor Emmen zou uitmonden in een waar hoofdpijndossier, daaraan dacht op dat moment nog niemand.
Emmen wilde graag haar toeristische aantrekkelijkheid vergroten en een landbouwgebied ter grootte van 700 voetbalvelden aan de noordzijde van Emmen moest daarom worden omgetoverd in een enorm recreatiegebied.
Casino en overdekt ijsstadion
Naast het Schansmeer zou er ook plaats zijn voor een casino, een overdekt ijsstadion, een attractiepark en een viertal campings.
Al in 1969 wordt hiervoor de eerste aanzet gegeven, maar na tien jaar broeden wordt het plan in 1981 definitief de nek omgedraaiddoor het toenmalige ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk: veel te megalomaan. Het plan belandde ergens onder in de lade van een bureau op het gemeentehuis.
Slordige 160 miljoen gulden
En laat dat nu het bureau zijn waar op een dag de “plantsoenenman” Wimjoost Licht aan kwam te zitten. Hij nam het initiatief om het plan nog eens tegen het licht te houden. Want Licht zag kansen.
In de eerste plaats door het meer te verplaatsen van het noorden naar het zuiden van Emmen. “Zo werd het een mooie aankleding aan de zuidkant van de in aanbouw zijnde wijk Rietlanden. Bovendien konden we op die manier aanhaken bij de plannen voor het recreatief aantrekkelijker maken van de Drents-Groningse Veenkoloniën.”
Voor de aanleg van de Rietplas moest de financiering, een slordige 160 miljoen gulden, vanuit de markt komen. Via ingenieursbureau Oranjewoud wordt ene Rob Jacob, een belegger uit Blaricum, naar voren geschoven. “Zij (Oranjewoud) hadden goede ervaring met hem en hij was eerder betrokken geweest bij vergelijkbare projecten.”
De Grote Rietplasaffaire
Het aantrekken van Jacob leidde uiteindelijk tot wat als “De Grote Rietplasaffaire” de boeken in zou gaan.
Niemand maakt zich aanvankelijk zorgen. Het vermogen van deze belegger zou honderden miljoenen guldens groot zijn, getuige een bankgarantie die de gemeente onder ogen kreeg. “Hij liet zich omringen met betrouwbare partijen, zoals het financieel kantoor Moret Ernst & Young.”
Jacob viel echter door de mand toen hij daadwerkelijk over de brug moest komen. Want toen bleek opeens dat de keizer geen kleren meer had. “Hij bleek dat geld simpelweg niet te hebben en had slechts een miljoen euro opgehaald bij andere investeerders. Hij heeft alleen maar mooi weer gespeeld.” De affaire eindigde voor de rechtbank, waarbij Jacob aan het kortste eind trok. Hem werd een miljoenenboete opgelegd.
En, nogmaals, mocht u meer willen ervaren over de meesterzwendelaar en oplichter Rob Jsacob willen weten dan toch de Dagblad van het Noorden podcast beluisteren: https://dvhn.nl/drenthe/emmen/beluister-podcast-de-ware-jacob-van-dvhn-de-speurtocht-naar-meesteroplichter-rob-jacob-47824080.html
Woningbouw als reddende engel
Door deze affaire met Rob Jacob werd echter wel in een keer het financiële fundament onder het plan vandaan geslagen. Waardoor de gemeente spoorslags op zoek moest naar een oplossing. Die werd uiteindelijk gevonden in woningbouw. De voor recreatie bedoelde oostzijde werd bebouwd met ruim 500 huizen. Het vakantiepark kwam er nu in een andere vorm: een reeks schiereilandjes in de Rietplas, met daarop huisjes en bungalows. De waterplas boette daardoor wel aan ruimte in. Bijna de helft werd opgeofferd voor het recreatiepark. Het dierenpark, dat al eerder was afgehaakt, zocht zijn heil voor uitbreiding op de Noordbargeres. De plek waar zich nu Wildlands bevindt.
Woonwijk uit nood geboren
In plaats van een groots recreatieparadijs wordt het gebied deels de zesde woonwijk van Emmen.
Uit nood geboren ontstond “Achter op Erica” de woonwijk Parc Sandur. “Een deel van die 500 woningen stond opgenomen in het woningbouwprogramma dat bedoeld was voor de wijk Delftlanden. Want daar wilde men na de oplevering van de Rietlanden mee starten. Maar dat voornemen kwam voorlopig op de plank te liggen door het ontstaan van Parc Sandur.” Zo had de aanleg van de Rietplas dus een enorme invloed gehad voor verschillende ontwikkelingen binnen Emmen met ook “uitstraling” naar Erica.
De Grote Rietplas zoals hij uiteindelijk zijn vorm en invulling kreeg
Rond 1999 werd de laatste serie woningen gebouwd in Parc Sandur. De Rietplas werd uiteindelijk dus niet zoals Licht bedacht had, maar de plas is volgens hem wel door de Emmenaren en omgeving omarmd.
De Grote Rietplas herbergt een vergeten kunstwerk van halve kilometer lang
“Broken Circle/Spiral Hill” is een naam die vast wel een bel doet rinkelen. Het landschapskunstwerk bij in een zandafgraving bij Emmerschans geniet (inter)nationale bekendheid en heeft al de status van Provinciaal Monument en, wie weet misschien wordt het binnenkort zelfs een Rijks Monument. Wat velen, denk ik, niet weten is dat Emmen nog een soortgelijkkunstwerk rijk is.
Het kunstwerk Aarzeling tussen water en land bevindt zich aan de westrand van de Rietplas (zie ook tekening van het uiteindelijk ontwerp).
“De Aarzeling Tussen Water en Aarde”
In 1994 aangelegd en thans helemaal vergeten. Doodzonde, vindt Wimjoost Licht, destijds niet alleen betrokken bij de recreatieplas maar ook bij het kunstwerk. Anderhalf jaar geleden kanode Licht samen met zijn kleinzoon over de Grote Rietplas bij Emmen.
“We voeren ook langs het kunstwerk, dat praktisch onzichtbaar geworden is door de bomen en het vele riet dat er groeit. Daarbij vroeg ik me af of mensen nog van het bestaan van dit werk weten. Langs de westrand van de recreatieplas, uitgestrekt over een afstand van ongeveer een halve kilometer, bevinden zich twaalf landtongetjes. Elk, pak hem beet, 40 tot 50 meter lang.”
Het idee voor deze kartelrand langs de oever van de plas is een idee van de Zwitserse landschapskunstenaar Georges Descombes.
De Rietplas werd midden jaren negentig opgeleverd en Licht was als hoofd van de plantsoenendienst destijds betrokken bij de aanleg. Toen was het de opvatting dat er ook een stukje cultuur zou worden toegevoegd. “En bij een project als deze kom je al snel uit bij landschapskunst”, aldus Licht.
Het kunstwerk Broken Circle/Spiral Hill dat in de jaren zeventig werd aangelegd bij Emmerschans vormde de inspiratie. Hetzelfde idee gaat op voor de Rietplas.
Voor het ontwerp wordt de Zwitserse landschapskunstenaar George Descombes benaderd. De Zwitser heeft in Nederland meerdere kunstwerken op zijn naam staan. De bekendste is waarschijnlijk het Bijlmermonument in Amsterdam. Inspiratie doet de kunstenaar op tijdens zijn vlucht naar Schiphol. Als hij over ons koude kikkerlandje vliegt, raakt hij onder de indruk van het Hollandse, waterrijke laagland. Het thema had hij al helder voor de ogen: Nederland als aarzeling tussen land en water. “Hesitation entre eau et terre” oftewel aarzeling tussen water en land. Toen na de aanleg in 1994 de landtongen nog kaal waren en er weinig hoogteverschil was tussen het water en het land was daarom de bedoeling van het kunstwerk goed herkenbaar. Echter na 30 jaar is het land begroeid geraakt en het kunstwerk in de vergetelheid.
Een officiële opening met Descombes is er niet geweest. Promotie van het kunstwerk heeft nooit echt plaats gevonden en In al die tijd is er weinig onderhoud geweest. Een deel van het kunstwerk is nu wel in gebruik als hondenstrand en daar is het goed onderhouden. Maar de honden en hun baasjes zullen niet beseffen dat ze in een kunstwerk zwemmen.
Dat de natuur langzaam maar zeker de overhand krijgt op het terrein is misschien ook niet zo erg want land art-projecten zijn er nou eenmaal niet voor de eeuwigheid. Maar misschien kan men er toch, voor de hondenbaasjes en wandelaars, een informatiebordje geplaatst worden.
Afijn, U weet het nu en zou er een keer langs kunnen fietsen of wandelen, dan weet u nu ook dat dit stukje natuur, net als de Siepeldijk, ooit gewoon bij Erica hoorde.
Bronnen:
- Dagblad van het Noorden
- RTV Drenthe
